Prawda czasu i prawda ekranu

„Syrenka Picassa” - prawda czy fikcja? Picasso w Warszawie 1948 i zaginiony rysunek

25 oct 2026, 9:00 · 30 min

Na warszawskim Kole, na nowoczesnym osiedlu projektowanym przez małżeństwo Syrkusów, Picasso wyciąga z kieszeni kawałek węgla i szkicuje na ścianie syrenkę - z młotkiem zamiast miecza, z twarzą Haliny Pągowskiej i bujnymi lokami. To wydarzenie staje się kanwą filmu „Syrenka Picassa" w reżyserii Janusza Zaorskiego. Dziś tego rysunku już nie ma. Jak doszło do tego, że dzieło jednego z najważniejszych artystów XX wieku zostało zamalowane? Jak wyglądało życie lokatorów, którym przydzielono mieszkanie z syrenką Picassa? I ile prawdy jest w filmowej historii o jej przetrwaniu? Gościem odcinka jest Adrian Sobieszczański, historyk, varsavianista, przewodnik warszawski.

Czy Lizzie Borden zamordowała rodziców? Prawda i fikcja w serialu Netflixa

18 oct 2026, 8:00 · 19 min

Zbrodnia, która wstrząsnęła Ameryką w 1892 roku, do dziś pozostaje jedną z najsłynniejszych nierozwiązanych zagadek kryminalnych w historii USA. Andrew i Abby Borden zostali zamordowani we własnym domu w Fall River — liczne ciosy ostrym narzędziem, podejrzaną nr 1 została córka Lizzie. Mimo procesu i uniewinnienia opinia publiczna wydała swój wyrok. Czwarty sezon antologii Monster Ryana Murphy'ego (Netflix) wraca do tej historii z jednoznaczną tezą. Ale czy jest ona usprawiedliwiona? Gdzie serial odbiega od prawdziwej historii?

Płeć, władza i sodomia w XVII wieku. "Róża" okiem historyka I prof. Tomasz Wiślicz

11 oct 2026, 8:00 · 38 min

Film "Róża" Markusa Schleinzera opowiada historię kobiety, która w realiach wojny trzydziestoletniej w XVII-wiecznych Niemczech przyjmuje męską tożsamość — zostaje żołnierzem, a następnie gospodarzem w wiejskiej społeczności. Rozmowa dotyka fundamentalnych kwestii: jak funkcjonowały role płciowe we wczesnej nowożytności, dlaczego ponad 300 udokumentowanych kobiet decydowało się na przebranie męskie, jak prawo karne traktowało sodomię w dobie przed powstaniem pojęcia „tożsamości seksualnej", oraz czy wojna trzydziestoletnia — konflikt na wyniszczenie, który pochłonął od 9 do 15 milionów ofiar — zmieniła pozycję społeczną kobiet. W rozmowie też o unikatowym polskim przypadku kobiety, która we wczesnej nowożytności przybrała męską rolę. Gościem odcinka jest prof. Tomasz Wiślicz, historyk z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk.

"Unabomber" Netfliksa. Czy CIA stworzyło Teda Kaczynskiego?

4 oct 2026, 8:00 · 19 min

Czy CIA nieumyślnie i pośrednio stworzyło jednego z najniebezpieczniejszych terrorystów w historii Stanów Zjednoczonych? Tak sugeruje film "Unabomber" w reżyserii Janusa Metza, dostępny na platformie Netflix. Przez 17 lat Ted Kaczynski paraliżował Amerykę serią zamachów bombowych. Trzy osoby zginęły, dwadzieścia trzy zostały ranne. W odróżnieniu od wcześniejszych produkcji, film Metza stawia pytanie: czy nieetyczne eksperymenty psychologiczne, jakim Kaczynski został poddany na Uniwersytecie Harvarda przez profesora Henry'ego Murraya, ukształtowały umysł przyszłego terrorysty? I czy za tymi eksperymentami stała CIA i jej tajny program MK-Ultra? Sprawdzamy, co w filmie jest prawdą, a co kinową fikcją – od postaci agentki FBI, przez analizę lingwistyczną, która doprowadziła do aresztowania Unabombera, aż po sporne powiązania z CIA.

"Lalka" (Netflix). Profanacja czy realizm? Dr Alicja Urbanik-Kopeć

27 sept 2026, 8:00 · 48 min

Nowa serialowa adaptacja „Lalki" Bolesława Prusa w reżyserii Pawła Maślony (scenariusz: Paweł Demirski i Jagoda Dudkiewicz), dostępna na platformie Netflix, podzieliła polską widownię. Jedni zachwycają się odważną wizją twórców, inni oskarżają zespół o profanację klasyki. Twórcy swobodnie podchodzą do literackiego oryginału, ale czy z podobną swobodą odnoszą się do realiów końca XIX wieku? Odpowiada dr Alicja Urbanik-Kopeć, badaczka literatury i kultury polskiej XIX wieku, adiunktka w Instytucie Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk.

"Niebo nad Normandią" - prawda i fikcja w filmie o D-Day. Norbert Bączyk

13 sept 2026, 8:00 · 52 min

Czy o powodzeniu największej operacji desantowej w historii naprawdę zdecydowała… prognoza pogody? Tak sugeruje film "Niebo nad Normandią" z Andrew Scottem i Brendanem Fraserem w rolach głównych. To nie tylko obraz, który odsłania kulisy operacji Overlord i samego D-Day, ale też dramat psychologiczny, ukazujący ciężar odpowiedzialności, która ciążyła na głównodowodzącym gen. Dwighcie Eisenhowerze (Fraser) i szefie zespołu meteorologów Jamesie Staggu (Scott). Gościem odcinka jest Norbert Bączyk - historyk, popularyzator historii, współautor podcastu "Wojenne Historie".

"Asterix i Obelix: Misja Kleopatra" okiem historyków. Prawda i fikcja w filmie

6 sept 2026, 8:00 · 50 min

Jak to jest być skrybą? Czy „Asterix i Obelix: Misja Kleopatra” ma cokolwiek wspólnego z prawdziwą historią? Czy Kleopatra rzeczywiście kąpała się w mleku? Czy nos Sfinksa mógł odłupać Obelix? I czy filmowe hieroglify naprawdę coś znaczą? Z okazji powrotu kultowego filmu z fenomenalnym dubbingiem Bartosza Wierzbięty na ekrany kin w odrestaurowanej wersji, przyglądamy się temu, czy może on służyć jako źródło wiedzy dla młodych adeptów historii. Gośćmi odcinka są dr Karolina Kulpa – kulturoznawczyni i historyczka, Collegium da Vinci i dr Filip Taterka – egiptolog, Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN.

"Vivaldi i ja". Prawda i fikcja w filmie

30 ago 2026, 8:00 · 34 min

Przebywająca w sierocińcu Ospedale della Pietà nastoletnia utalentowana skrzypaczka Cecilia trafia pod skrzydła nowego nauczyciela – Antonio Vivaldiego. Ten nie tylko poznaje się na jej talencie, ale też zmienia jej życie. Czy "Vivaldi i ja", film producentów "Wielkiego piękna" i "Młodości", pokazuje prawdziwą historię? Czy inspiruje się rzeczywistymi wydarzeniami z życia kompozytora? Co działo się za murami Ospedale della Pietà? O tym opowiada Mateusz Borkowski, muzykolog, autor biografii Vivaldiego.

"Braveheart. Waleczne serce" – ile w tym PRAWDY? Mel Gibson vs Historia | Anna Zielińska

23 ago 2026, 8:00 · 38 min

Na to czekaliście. Prześwietlamy kultowy film Mela Gibsona „Braveheart. Waleczne Serce". Sprawdzamy, ile w filmie jest prawdy historycznej, a ile czystej fikcji: od mylnego przypisania przydomka „Braveheart", przez brutalną egzekucję bohatera, fikcyjne prawo pierwszej nocy, po zaskakujące fakty o Edwardzie I i jego synu Edwardzie II. Rozmawiamy też o realiach bitwy pod Stirling i Falkirk, zapomnianym bohaterze tej wojny oraz o tym, dlaczego malowane na niebiesko twarze i kilty w filmie to anachronizm. Wyjaśnia Anna Zielińska, archeolożka, popularyzatorka historii, autorka książki "Historyczne bzdury o średniowieczu".

Największe mity o średniowieczu w filmach i serialach. Anna Zielińska i Zofia Załęska

16 ago 2026, 8:00 · 58 min

Filmy i seriale o średniowieczu wciąż powielają te same mity, a niekiedy tworzą nowe. Czas się z nimi rozprawić! Czy średniowiecze naprawdę było szare i brudne? Skąd wzięły się rogate hełmy wikingów? Czy rycerze faktycznie potrzebowali dźwigu, żeby wsiąść na konia? Czym były (i czy w ogóle istniały) pasy cnoty? Co jest prawdą, a co legendą w temacie prawa pierwszej nocy? Sprawdzamy mity z takich filmów i seriali jak: „Król”, „Henryk V”, „Goście, goście”, „Wikingowie”, „Trzynasty wojownik”, „Braveheart”, „Władca Pierścieni”, „Excalibur”, „Czarna Żmija”, „Robin Hood: Faceci w rajtuzach”, „Gra o Tron”, „Polowanie na czarownice” i „Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem”. Gościnie: Anna Zielińska, Zofia Załęska

"1670" Sezon 3: PRAWDA i FIKCJA – Analiza Historyka. Artur Wójcik / Sigillum Authenticum

9 ago 2026, 8:00 · 48 min

Wraz z premierą 3. sezonu serialu „1670” powracamy do Adamczychy i po raz kolejny zadajemy sobie pytanie czy przygody Jana Pawła Adamczewskiego (Bartłomiej Topa) to tylko fikcja lub satyra na współczesność. A może w serialu jest więcej prawdziwej historii I Rzeczpospolitej niż nam się wydaje. Sprawdzamy, co w najnowszym sezonie jest prawdą historyczną, a co jedynie sarmackim sztafażem – od denobilitacji szlachty, przez wymieranie turów, po postać króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego i królowej Eleonory Habsburżanki. Omawiamy też wątek Kozaków, bunty chłopskie w I Rzeczpospolitej oraz historyczną postać inżyniera Kazimierza Siemienowicza. Gościem odcinka jest Artur Wójcik (Sigillum Authenticum), historyk, popularyzator historii.

"Młody Waszyngton" – prawda i fikcja w filmie | Rafał Michalski

2 ago 2026, 8:00 · 43 min

Film "Młody Waszyngton" przedstawia historię Jerzego Waszyngtona zanim ten stał się pomnikiem historii: od śmierci ojca, przez młodzieńcze romanse i kompleksy, po pierwsze wojskowe wyprawy na pogranicze Ohio, katastrofę pod Fort Necessity i udział w feralnej ekspedycji generała Braddocka. Czy film Jona Erwina rzetelnie odwzorowuje ten fragment biografii przyszłego pierwszego prezydenta USA? Wyjaśnia amerykanista Rafał Michalski.

"Odyseja" Nolana. Czy jest wierna Homerowi? I Tomasz Mojsik, Marek Węcowski

26 jul 2026, 8:00 · 1h 12m

"Odyseja" Christophera Nolana to najbardziej wyczekiwana premiera tego roku. Jesze przed premierą film z Mattem Damonem w roli głównej był krytykowany za rzekome odstępstwa od eposu Homera oraz za to, że nie przedstawiał realiów epoki brązu. Czy te zarzuty okazały się słuszne? Co z krytyką związaną z obsadzeniem w roli Heleny czarnoskórej aktorki Lupity Nyong'o i transpłciowego aktora Elliota Page'a? Czy film Nolana faktycznie wyżej ceni poprawność polityczną niż klasykę literatury? Odpowiadają historycy prof. Tomasz Mojsik i prof. Marek Węcowski

"Grzesznicy" Ryana Cooglera – prawda i fikcja historyczna w filmie

19 jul 2026, 8:00 · 16 min

Czy "Grzesznicy" Ryana Cooglera to tylko efektowny horror o wampirach? A może przede wszystkim film o historii, pamięci, muzyce i walce o własną tożsamość? Jakie są kulturowe i historyczne konteksty filmu z Michaelem B. Jordanem w roli główej? Jak rodził się blues? Czym była Wielka Migracja Afroamerykanów? Jak wyglądała segregacja rasowa na amerykańskim Południu?

"Troja" Wolfganga Petersena. Film vs historia

12 jul 2026, 8:00 · 1h 11m

„Troja” Wolfganga Petersena przeżywa drugą młodość. Wszystko za sprawą zapowiedzi „Odysei” Christophera Nolana. Czy film Petersena jest bardziej wiarygodny historycznie niż obraz Nolana? A może samo porównanie tych tytułów jest błędne? W tym odcinku podcastu zastanawiamy się także, czy starożytni Grecy wierzyli, że wojna trojańska naprawdę się wydarzyła? Dlaczego archeologiczna warstwa Troi VIIa nie do końca pasuje do opowieści Homera? Co naprawdę zniszczyło Troję? Czy kostiumy i uzbrojenie w „Troi” i „Odysei” odbiegają od realiów epoki brązu? Odpowiada prof. Tomasz Mojsik, historyk i starożytnik.

"Wołyń" Smarzowskiego – prawda i fikcja w filmie I Prof. Grzegorz Motyka

4 jul 2026, 21:47 · 41 min

Ile prawdy historycznej jest w obrazie "Wołyń" Wojciecha Smarzowskiego - jednym z najważniejszych polskich filmów ostatnich lat? Jak wyglądały stosunki polsko-ukraińskie przed II wojną światową? Jaki był mechanizm rzezi wołyńskiej zaplanowanej przez UPA? I czy film "Wołyń" zmienił coś we współczesnym spojrzeniu na rzeź wołyńską po stronie polskiej i ukraińskiej? M.in. na te pytania odpowiada prof. Grzegorz Motyka, badacz rzezi wołyńskiej.

Czy Robin Hood istniał naprawdę? Średniowieczna prawda o legendzie

28 jun 2026, 5:32 · 57 min

"Robin Hood: Koniec legendy" to film, który proponuje wizję tego, jak mogło wyglądać w rzeczywistości życie legendarnego banity. To brutalna wizja średniowiecza. Ale czy prawdziwa? Czy Robin Hood naprawdę istniał? Skąd pochodzi legenda o szlachetnym rabusiu? Dlaczego film Sarnowskiego jest tak brutalny i erudycyjny zarazem? O tym opowiada prof. Anna Czarnowus, literaturoznawczyni z Uniwersytetu Śląskiego.

"Ojczyzna" Pawlikowskiego – co jest prawdą, a co fikcją? Prawdziwa historia Tomasza Manna

21 jun 2026, 8:00 · 17 min

„Ojczyzna" Pawła Pawlikowskiego to być może najważniejsza polska premiera tego roku. Kanwą dzieła są prawdziwe wydarzenia. Czy film wiernie odwzorowuje historię Tomasza Manna i jego córki Eriki?

Czy skazano niewinnego? Sprawa Sophie Toscan du Plantier i film "Werdykt"

31 may 2026, 8:00 · 23 min

To jedna z najbardziej wstrząsających, nierozwikłanych spraw w historii Irlandii. 23 grudnia 1996 roku odnaleziono zmasakrowane ciało Sophie Toscan du Plantier. O sprawie traktuje film "Werdykt" wybitnego irlandzkiego reżysera Jima Sheridana. Czy film przedstawia nowe fakty w sprawie śmierci Sophie?

"Król i zdobywca". Prawda i fikcja w serialu o podboju Anglii I dr Tomasz Dalewski

17 may 2026, 8:00 · 51 min

Serial "Król i zdobywca" przedstawia wydarzenia, które doprowadziły do inwazji Wilhelma Zdobywcy na Anglię i do bitwy pod Hastings. Czy Robert, ojciec Wilhelma Zdobywcy, naprawdę został otruty? Jak wyglądały stosunki Edwarda Wyznawcy z matką Emmą Normandzką? Dlaczego papież pobłogosławił inwazję Wilhelma na chrześcijańskie królestwo? I czy syn Haralda Godwinsona mógł trafić do… Polski? Wyjaśnia dr Tomasz Dalewski z Uniwersytetu Warszawskiego.

"Zamach stanu" Ryszarda Filipskiego to paszkwil na Piłsudskiego? I prof. Krzysztof Kloc

10 may 2026, 8:00 · 51 min

Sto lat temu, 12 maja 1926 roku, w następstwie przewrotu wojskowego Józef Piłsudski przejął władzę w Polsce i sprawował ją jako dyktator przez kolejne 9 lat. O tym wydarzeniu i jego następstwach opowiada film „Zamach stanu” Ryszarda Filipskiego. Czy jest to prawdziwy obraz tamtych wydarzeń? Czy może dobry przykład propagandy PRL? Na to pytanie odpowiada prof. Krzysztof Kloc, historyk, autor m.in. książek "Piłsudski. Studium fenomenu Komendanta" oraz "Sezon na niepodległość".

"Michael". Film o Jacksonie to skok na kasę? Ile w nim prawdy?

3 may 2026, 8:15 · 9 min

"Michael", biograficzny film Antoine Fuqua o królu popu, okazał się kasowym hitem. Duża tutaj zasługa odtwórcy głównej roli i zarazem bratanka piosenkarza Jaafara Jacksona. Pytanie, czy film jest rzetelny w przedstawieniu pierwszych dekad kariery Michaela Jacksona, czy może jest tylko laurką wystawioną zmarłej gwieździe?

Serial "Czarnobyl". Prawda i fikcja I Roman Czejarek

26 abr 2026, 8:00 · 51 min

Serial "Czarnobyl" cieszy się opinią jednej z najlepszych małoekranowych produkcji ostatnich lat. W 40. rocznicę katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu sprawdzamy, co jest w serialu prawdą, a co fikcją. Gościem odcinka jest Roman Czejarek, autor podcastu "Czarnobyl. Prawdziwa historia".

„Pianista". Ile jest prawdy w filmie Polańskiego o Szpilmanie?

19 abr 2026, 8:00 · 48 min

"Pianista", nagrodzony trzema Oscarami film Romana Polańskiego, powraca na ekrany kin. Kinowa historia Władysława Szpilmana oparta jest na wspomnieniach genialnego pianisty, który przeżył piekło niemieckiej okupacji i Zagładę. Czy jednak wszystko, co zobaczymy na ekranie jest zgodne z prawdą historyczną?

Kim naprawdę był Judasz? Ewangelia Judasza i "Wersja Judasza" I dr Sławomir Poloczek

5 abr 2026, 10:00 · 1h 19m

Czy Judasz Iskariota był zdrajcą z wyboru, czy pionkiem w Boskim planie zbawienia? Takie pytanie zadaje widzom Giulio Base, włoski reżyser i scenarzysta, w swoim najnowszym filmie "Wersja Judasza", w którym wystąpił Tomasz Kot (Szymon Gorliwy), a głosu Judaszowi udzielił Wojciech Mecwaldowski. Jak historia przedstawiona w filmie ma się do pism chrześcijańskich i tego, co wiemy o historycznym Judaszu? Oraz czy on w ogóle istniał? Gościem podcastu jest dr Sławomir Poloczek, historyk, badacz wczesnego chrześcijaństwa, współautor "Podcastu historyków".

„Testament Ann Lee”. Prawda i fikcja w filmie I Rafał Michalski

29 mar 2026, 10:00 · 50 min

Film „Testament Ann Lee" w reżyserii Mony Fastvold to musical biograficzny o XVIII-wiecznej przywódczyni religijnej, założycielce ruchu Szejkerów. Ale ile w nim prawdy historycznej, a ile teologicznej legendy? Gościem odcinka jest Rafał Michalski, amerykanista i publicysta.

Pojedynek. Film vs historia I dr Paweł Rozdżestwieński

1 mar 2026, 10:00 · 45 min

„Pojedynek” Łukasza Palkowskiego przedstawia grę polskiego oficera (Jakub Gierszał) z enkawudzistą Wasilijem Zarubinem (Aiden Gillen), której stawką jest dusza tego pierwszego. To też powrót, po blisko 20 latach od premiery „Katynia” Andrzeja Wajdy, tematu zbrodni dokonanej przez Sowietów na ponad 20 tys. przedstawicieli polskiej elity. Co jest prawdą, a co fikcją w filmie? Odpowiada dr Paweł Rozdżestwieński, historyk z Biura Edukacji Narodowej IPN.

"Rycerz Siedmiu Królestw" vs historia I Michał Drzewiecki

22 feb 2026, 10:00 · 46 min

Nowy serial osadzony w świecie "Gry o tron" nie tylko przywraca fanom wiarę w uniwersum, ale też przybliża rycerskie zwyczaje panujące w Westeros. George R.R. Martin znany jest z tego, że z historii czerpie pełnymi garściami. Czy tak jest i w tym przypadku? Odpowiada Michał Drzewiecki, rekonstruktor i popularyzator, autor kanału "Poprzez wieki"

"Ołowiane dzieci". Prawda i fikcja w serialu I Anna Kowalczyk, Michał Jędryka

15 feb 2026, 10:00 · 47 min

Jolanta Wadowska-Król (Joanna Kulig) przy pomocy pielęgniarki Wiesławy Wilczek (Kinga Preis) od września 1974 roku prowadziła akcję badania tysięcy dzieci mieszkających w katowickiej dzielnicy Szopienice. Ta historia stała się inspiracją dla serialu „Ołowiane dzieci” bardzo śląskiego reżysera Macieja Pieprzycy. I wydaje mi się, że inspirowany to w tym przypadku bardzo ważne słowo. Jak było naprawdę? Odpowiadają Anna Kowalczyk i Michał Jędryka

"Wielki Marty". Czy to film oparty na faktach?

5 feb 2026, 21:20 · 6 min

Film Wielki Marty (oryg. Marty Supreme) w reżyserii Josha Safdiego z Timothée Chalametem w roli tytułowej przedstawia nam historię Marty’ego Mausera, młodego sprzedawcy obuwia z Nowego Jorku w latach 50., który dąży do tytułu mistrza świata w tenisie stołowym. Film jest luźno, by nie powiedzieć bardzo luźno, inspirowaną biografią legendarnego amerykańskiego tenisisty stołowego Marty’ego Reismana, wielokrotnego mistrza świata i legendy swojej dyscypliny sportowej

"Czołg" ("Der Tiger"). Prawda, fikcja i polityka. Recenzja historyczna I Norbert Bączyk

29 ene 2026, 20:00 · 41 min

"Czołg" ("Der Tiger"), film Dennisa Gansela, przedstawia samobójczą misję załogi niemieckiego czołgu Tygrys podczas II wojny światowej na tyły wroga, ale okazuje się, że nic nie jest takie, jakby się mogło wydawać... Czy film wiernie oddaje charakter walk pancernych? I jak wpisuje się w niemiecką politykę historyczną? Odpowiada Norbert Bączyk, historyk i współautor podcastu "Wojenne historie".

"Hamnet". Szekspir, jakiego nie znacie. Prawda i fikcja w filmie I dr Anna Kowalcze-Pawlik

22 ene 2026, 20:00 · 55 min

Film "Hamnet" w reżyserii Chloé Zhao, na podstawie powieści Maggie O'Farrell zabiera widza za progi domostwa Williama Szekspira (Paul Mescal) i jego żony Agnes (Jessie Buckley - Złoty Glob), by przyjrzeć się ich reakcji na traumę utraty jedynego syna - tytułowego Hamneta. Intymny obraz żalu po stracie dziecka bazuje na hipotezie, że to właśnie to wydarzenie doprowadziło do powstania dzieła, które na zawsze zmieniło historię literatury.

"Dziki" Macieja Kawulskiego. Fikcja, ale czy bzdura? Recenzja historyczna

15 ene 2026, 22:13 · 14 min

Nowy rok rozpoczął się w polskich kinach od premiery superprodukcji "Dziki" Macieja Kawulskiego. Filmu, obok którego niełatwo było przejść obojętnie. Fabuła jest całkowicie fikcyjna i raczej pretekstowa. "Dziki" to jednak film historyczny dla polskiego kina w tym sensie, że jest to pierwsza rodzima produkcja nakręcona za pomocą kamery Arri Alexa 65.

"Faraon". Prawda i fikcja w filmie Jerzego Kawalerowicza I dr Filip Taterka

18 dic 2025, 20:00 · 1h 4m

Czy "Faraon" Jerzego Kawalerowicza na podstawie powieści Bolesława Prusa przedstawia prawdziwą historię starożytnego Egiptu? Czy Ramzes XIII istniał naprawdę a faraonowie musieli walczyć o władzę z kapłanami? Czy film wytrzymał próbę czasu i czy można czerpać z niego wiedzę o starożytnym Egipcie? Odpowiada dr Filip Taterka, egiptolog z Instytutu  Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN.

"Heweliusz", serial Netflixa. Prawda i fikcja. Recenzja I Roman Czejarek

4 dic 2025, 17:41 · 43 min

Heweliusz w reżyserii Jana Holoubka do scenariusza Kaspra Bajona to bez wątpienia serialowe wydarzenie roku. Nie brakuje głosów, że to polski odpowiednik kapitalnego „Czarnobyla” z 2019 roku. Twórcy zaznaczają, że tylko inspirowali się wydarzeniami z nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku i największą katastrofą w powojennej historii polskiej żeglugi, co pozwala im stosować pewne skróty fabularne. Z drugiej strony prowokuje do pytania o to, co w serialu jest prawdą, a co fikcją. Odpowiedzi udziela Roman Czejarek, autor podcastu "Heweliusz. Prawdziwa historia".

"Norymberga". Prawda i fikcja w filmie. Recenzja historyczna I Norbert Bączyk

27 nov 2025, 20:00 · 37 min

80 lat temu, 20 listopada 1945 roku, w Norymberdze rozpoczął się proces niemieckich nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Na ławie oskarżonych zasiedli najbardziej prominentni przedstawiciele reżimu III Rzeszy. Temat wdzięczny, zwłaszcza dla Amerykanów, którzy grali w procesie pierwsze skrzypce w procesie i rozmiłowani są w dramatach sądowych. James Vanderbilt, scenarzysta i reżyser filmu "Norymberga", który 28 listopada zagości na ekranach polskich kin, odbiega jednak nieco od tej konwencji na rzecz próby zmierzenia się z dramatem psychologicznym. Ale czy odbiega też od faktów? Odpowiada historyk Norbert Bączyk.

"Śmierć od pioruna". Prawda i fikcja w serialu o zamachu na prezydenta USA I Rafał Michalski

20 nov 2025, 20:00 · 1h 35m

Serial "Śmierć od pioruna" zabiera widzów do brutalnego świata polityki końca XIX wieku w Ameryce. To podwójny portret – prezydenta Jamesa Garfielda i jego mordercy Charlesa Giteau – rzucający światło na bezkompromisową walkę o władzę w łonie Partii Republikańskiej. •Czy James Garfield faktycznie był tak nieskazitelnym kandydatem, jak przedstawia go serial? •Czy Charles Giteau rzeczywiście był członkiem komuny, w której praktykowało się wolną miłość? •Czy przyczyną śmierci Garfielda była zabójcza terapia, którą zaserwował mu prezydencki lekarz? Gościem Bartłomieja Makowskiego jest amerykanista Rafał Michalski.

"Heweliusz", serial Netflixa. Prawda i fikcja. Recenzja I Roman Czejarek 07.11.2025

7 nov 2025, 20:00 · 43 min

Heweliusz w reżyserii Jana Holoubka do scenariusza Kaspra Bajona to bez wątpienia serialowe wydarzenie roku. Nie brakuje głosów, że to polski odpowiednik kapitalnego „Czarnobyla” z 2019 roku. Twórcy zaznaczają, że tylko inspirowali się wydarzeniami z nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku i największą katastrofą w powojennej historii polskiej żeglugi, co pozwala im stosować pewne skróty fabularne. Z drugiej strony prowokuje do pytania o to, co w serialu jest prawdą, a co fikcją. Odpowiedzi udziela Roman Czejarek, autor podcastu "Heweliusz. Prawdziwa historia".

"Franz Kafka". Prawda i fikcja w nowym filmie Agnieszki Holland I Remigiusz Grzela

23 oct 2025, 20:00 · 58 min

"Franz Kafka" - film Agnieszki Holland i polski kandydat do Oscara - to obraz, w którym wybitny pisarz jest co prawda uwięziony w przestrzeni, bo Praga to równorzędny bohater filmu, ale wymyka się ramom czasu wyczuwając echa przyszłości. Już przez sam ten zabieg reżyserka zdaje się nam mówić, że umysł autora nam się wymyka. Ale ramą filmu jest jednak biografia artysty i o niej powiedzieć możemy nieco więcej. A nikt nie może tego zrobić lepiej niż Remigiusz Grzela, kierownik literacki Teatru Żydowskiego i Festiwalu Warszawa Singera, autor audycji i wideocastu Polskiego Radia "Wywiad rzeka", a także co dla nas najważniejsze autor książki "Poszukiwany Franz Kafka".

"Potwór: Historia Eda Geina". Prawda i fikcja w serialu o archetypie seryjnego mordercy

16 oct 2025, 20:00 · 11 min

Antologia "Potwory" wraca powróciła do serwisu Netflix tym razem z serią poświęconą postaci Eda Geina, mordercy aktywnego na przełomie lat 40. i 50., który zamordował co najmniej dwie osoby i wykopał z grobów zwłoki kolejnych dziesięciu, by później robić z ich skóry bibeloty, rękawiczki i maski. Historia Eda Geina - sama w sobie przerażająca - jest przez twórców serialu dodatkowo udramatyzowana. Gdzie manipulują, a gdzie zupełnie mijają się z faktami?